İSTANBUL - Çevre kirliliği, atıklar ve geri dönüşüm ile ilgili bilinmesi gerekenleri, ÇEVKO Çevre Koruma ve Ambalaj Atıkları Değerlendirme Vakfı’nın hazırladığı dosyada bulacaksınız.

ÇEVRE NEDİR?
Bütün canlıların uyum içinde bulunduğu ve yaşadığı alana çevre denir. Tabiattaki bütün canlılar çevremizdeki diğer varlıklarla uyum içinde hayatlarını devam ettirirler.

Canlı çevresiyle bir bütündür. Çevreyi oluşturan canlı ya da cansız varlıklardan bir veya birkaçı olmazsa canlı yaşamını devam ettiremez. Canlı ve cansız varlıklar sürekli bir etkileşim içindedirler. Örneğin; dağlar, ovalar, çayırlar, ormanlar, göller, denizler, ırmaklar, dünya ve bunlar gibi yaşadığımız alanlar çevreye örnek verilebilir.

ÇEVRE SORUNLARI NELERDİR?

HAVA KİRLİLİĞİ SORUNU
Çevre sorunlarından birisi olan hava kirliliği, atmosfere karışan küçük katı parçacıklar ile sıvı gaz kirleticilerin insan ve diğer canlılara zarar verebilecek boyutlara ulaşmasıdır.

Hava kirliliğine sebep olan etkenler;

• Sanayiden çevreye bırakılan gazlar,
• Araçların egzozundan çıkan gazlar,
• Fosil yakıtlardan (petrol, kömür vs.)çıkan gazlardır. Hava kirliliğinin zararları bitki, hayvan ve insanlara daha fazladır.

SU KİRLİLİĞİ SORUNU
Yeryüzündeki sular, güneşin sağladığı enerji ile sürekli bir döngü içinde bulunur. İnsanlar, ihtiyaçları için, suyu bu döngüden alır ve kullandıktan sonra tekrar aynı döngüye iade ederler. Bu süreç sırasında suya karışan maddeler, suyun fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini değiştirerek “su kirliliği” olarak adlandırılan durumu ortaya çıkarırlar.

Endüstriyel kuruluşlarca bırakılan artıklar (petrol, boya, deterjan, ağır metaller, kanalizasyon...)
Tarımda kullanılan zehirler ve fazla kullanılan gübreler,
Hayvansal ve evsel artıklar,
Sulara bırakılan kurşun, cıva
Lağımların sulara karışması, su kirliliği oluşturur.

TOPRAK KİRLİLİĞİ SORUNU
Toprağın yapısına katılan ve doğal olmayan maddeler toprak kirliliğine neden olur.

Toprak kirliliğine neden olan başlıca etmenler;

• Ev, iş yeri ve hastane atıkları,
• Radyoaktif atıklar,
• Hava kirliliği sonucu oluşan asit yağmurları,
• Gereksiz yere ve aşırı miktarda yapay gübre, tarım ilacı vb. kullanılması.
• Tarımda gereksiz yere ya da aşırı hormon kullanımı
• Suların kirlenmesi.
  Su kirliliği toprak kirliliğine neden olurken, toprak kirliliği de özellikle yer altı sularının kirlenmesine neden olur.

GÜRÜLTÜ KİRLİLİĞİ SORUNU
Gürültü kirliliği, istenmeyen ve dinleyene bir anlam ifade etmeyen sesler ya da insanı rahatsız eden düzensiz ve yüksek seslerdir.

Ses kirliliğinin yaratan önemli etmenler;

• Sanayileşme,
• Plansız kentleşme,
• Hızlı nüfus artışı,
• Ekonomik yetersizlikler,

İnsanlara, gürültü ve gürültünün yaratacağı sonuçları konusunda yeterli ve etkili eğitimin verilmemiş olması

GÖRÜNTÜ KİRLİLİĞİ SORUNU
İnsanların doğal çevrede yapmış olduğu olumsuz değişikliklerle görüntü alanlarında oluşan kirliliğe "görüntü kirliliği" denilmektedir.

Örnek olarak:
Yanmış orman alanları, Yeşilliğe sahip olmayan boş alanlar, Erozyona uğramış sahalar, Kirletilmiş kıyı ve sular, Düzensiz trafik, Plansız köprü ve altgeçitler, Gelişi güzel atılan atıklar, Renk uyumsuzluğu, Kirli ve bakımsız bir bedene ait görüntüler (Yüz, saç, diş, tırnak) Kirli ve bakımsız giyim eşyaları verilebilir.

KATI ATIK NEDİR?
Kullanım süresi dolan ve yaşadığımız ortamdan uzaklaştırılması gereken maddelere ‘‘katı atık’’ denir. Katı Atık halk dilinde çöp olarak bilinir.

Atıkların içinden, kağıt, cam, karton, plastik, metal gibi malzemeler ayrıldıktan sonra geride kalan ve hiçbir şekilde kullanılamayacak halde olan artık malzemeye ‘‘çöp’’ denir. Katı atıklar evde, okulda, hastanede, endüstride, bahçelerde ve daha birçok yerde oluşabilir. Atıklar ve çöpler herkesin her gün ürettiği ve daha sonra bunlardan kurtulmak istediği şeylerdir.

Her türlü atık ve artığın çevreye zarar verecek şekilde, doğrudan veya dolaylı bir biçimde alıcı ortama verilmesi, depolanması, taşınması, uzaklaştırılması ve benzeri faaliyetlerin yasaklanması, çevreyi olumsuz yönde etkileyebilecek olan tüketim maddelerinin idaresini belli bir disiplin altına alarak, havada, suda ve toprakta kalıcı etki gösteren kirleticilerin hayvan ve bitki nesillerini, doğal zenginlikleri ve ekolojik dengeyi bozmasının önlenmesi ile buna yönelik prensip, politika ve programların belirlenmesi, uygulanması ve geliştirilmesi gerekmektedir.

KATI ATIK TÜRLERİ NELERDİR?

EVSEL ATIKLAR
Konutlarda, okullarda, iş yerlerinde vb. yerlerde ortaya çıkan, içlerinde tehlikeli ve zararlı madde içermeyen atıklara ‘evsel atıklar’ denir.

KATI ATIKLARIMIZDAN NASIL YARARLANABİLİRİZ?
Katı atıklar belediye veya özel sektör tarafından toplanarak, katı atık türlerinin çevre ve insan sağlığına zarar vermelerini önlemek amacıyla çeşitli yöntemler uygulanarak değerlendirilir. Katı atıklarımızın toplanarak, geri kazanılması ve geri kazanılamayan atıklarımızın depolanarak uzaklaştırılması “Katı Atık Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır.

KAYNAKTA ATIK AZALTILMASI
Ürünlerin kullanım özelliklerini bozmadan, daha az malzeme kullanacak şekilde tasarlanması ve üretilmesi sürecine kaynakta atık azaltılması denir. Örneğin daha az karton kullanarak bir süt kutusu üretmek gibi. Kaynakta atık azaltma ile hammadde ve enerji tasarrufu da sağlayabiliriz. Ayrıca atıklarımızın en aza indirilebilmesi için ihtiyacımızdan fazlasını tüketmememiz gerekmektedir.

GERİ KAZANIM
Değerlendirilebilir atıkların kaynağında ayrı toplanması, sınıflandırılması, fiziksel ve kimyasal yöntemlerle başka ürünlere veya enerjiye dönüştürülmesi “Geri Kazanım” olarak adlandırılır. Geri kazanım; tekrar kullanım, geri dönüşüm, atıkların yakılarak enerji elde edilmesi, gübre haline getirme gibi işlemleri de içerdiğinden daha geniş kapsamlıdır.

GERİ DÖNÜŞÜM
Değerlendirilebilir atıklar çeşitli fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirilerek yeni bir hammaddeye veya ürüne dönüştürülebilir. Bu atıkların bir takım işlemlerden geçirildikten sonra ikinci bir hammadde olarak üretim sürecine sokulmasına “Geri Dönüşüm” denir. Değerlendirilebilir atıklar; ambalaj atıkları, cam, kağıt/karton, alüminyum, plastik, atık yağlar, elektronik atıklardır. Ambalaj atıklarının geri dönüşümü, “Ambalaj Atıklarını Nasıl Değerlendirebiliriz?” başlığı altında detaylı olarak incelenecektir.

TEKRAR KULLANIM
Atıkların toplama ve temizleme dışında hiçbir işleme tabi tutulmadan aynı şekli ile kullanım ömrü dolana kadar defalarca kullanılmasına denir. Satın aldığımız bir pet su şişesini, kullandıktan sonra su doldurarak tekrar kullanılması buna bir örnektir. Kuru pil yerine şarjlı pil kullanılarak pillerin tekrar kullanımının sağlanması ile atık pil miktarında azalma sağlanmıştır.

GÜBRE HALİNE GETİRME
Organik atıklara (özellikle yiyecek ve bitki atıkları), kontrollü ortamlarda biyolojik olarak parçalanma (bozunma) işleminin uygulanmasına “gübre haline getirme” (kompostlaştırma) denir. Organik atıklar nem, hava ve sıcaklık gibi etkenlere bağlı olarak çürümeye başlar. Bu çürüme sonucu, kompost veya başka bir deyiş ile zenginleştirilmiş toprak elde edilir.

YAKMA
Büyük şehirlerde ve katı atık depolama alanı bulma imkânının sınırlı olduğu bölgelerde (mesela turistik yöreler gibi) katı atıkların yok edilmesi için yakma yönteminden yararlanılabilir. Yakma işlemi sırasında katı atıklar, yanıcı madde ilavesiyle yakılarak yok edilir.

ENERJİ ELDE EDEREK YAKMA
Çöpün yanma açısından en önemli kimyasal özelliği ise ısıl değeridir. Bu enerji konutların büyük tesislerin ısıtılmasında kullanılabilir veya elektrik enerjisine dönüştürülerek yararlanılabilir. Ayrıca atık yağlar, kullanılmış lastikler, yağ veya tehlikeli atık bulaşmış olan atıklar, plastik atıklar Çevre ve Orman Bakanlığından lisans almış olan çimento fabrikalarınca yakılarak enerji elde edilir.

ENERJİ ELDE ETMEDEN YAKMA
Bu yöntem daha çok zehirli ve tehlikeli atıkları ortadan kaldırmak için kullanılır. Yakma işlemi sırasında çıkan gazların hava kirliliğine yol açmaması için baca filtreleri kullanılır. Baca filtreleri çıkan zararlı gazların havaya karışmasını önler. Yakma sonucunda geriye kalan kül ve metal parçaları inşaat ve yol malzemesi yapımında kullanılabilir.

KATI ATIKLARIN DEPOLAMA ALANLARINA GÖMÜLEREK BERTARAFI
Katı atık depolama alanları, katı atıkların çevre ve insan sağlığına zarar vermeyecek bir şekilde çevremizden uzaklaştırılması için yapılan özel depolama sahalarıdır. Bu alanlar yerleşim alanlarından uzakta ve geçirimsiz topraklar üzerine yapılan özel çukurlardır. Bu çukurların yan ve dip bölümleri katı atıkların sularının dışarıya sızmasını önleyici malzemelerle kaplanarak korunur. Üzeri ise toprakla örtülerek kapatılır.

KATI ATIKLARIN DÜZENSİZ DEPOLANMASI
Bu yöntemde, çöpler hiçbir önlem alınmadan bir alana atılıp bırakılmaktadır. Çağdaş olmayan bir yöntem olan düzensiz depolama ile yer altı suları kirlenmekte, rahatsız edici kokulara, yangınlara neden olmakta, burada beslenen kuş ve diğer hayvanlar bulaşıcı hastalıkların yayılmasına sebebiyet vermektedir.

Katı atıklarımızın toplanarak, geri kazanılması ve geri kazanılamayan atıklarımızın depolanarak uzaklaştırılması “Katı Atık Yönetimi” olarak adlandırılmaktadır.

AMBALAJ NEDİR?
Ambalaj, içerisinde yer alan ürünü, ürünün yapısına ve şekline göre en iyi şekilde koruyan, temiz kalmasını sağlayan, taşınmasını kolaylaştıran ve aynı zamanda ürünün tanıtımını yapan değerli bir malzemedir.

Ambalaj kullanımı, yaşamış olduğu değişimlerin ardından günümüzdeki halini almıştır. Ambalajlar ilk başlarda tahta fıçı, sandık, toprak kaplar, deri tulumlar ve çuvallardan oluşmaktaydı.

Günümüzde daha uygun ve ekonomik hale gelerek çoğunlukla kağıt/ karton, plastik, cam ve metal malzemelerden oluşmaktadır.

Önceleri sadece ürünü muhafaza etme ve taşıma görevini üstlenmiş olan ambalajlar günümüzde içindeki ürünü temiz bir biçimde saklayabilmenin yanında ürünü tanıtan anlatan bir araç halini almıştır.

Ambalaj içinde bulunan ürünü koruyup, sağlıklı bir şekilde tüketicilere gelmesini sağladığı için gerekli olan ve kullanılması gereken bir malzemedir. Gündelik yaşamımızda ambalajların kullanım alanı oldukça genişlemiştir. Yiyecekten, kozmetiğe, çiçekten mobilyaya kadar birçok ürünü ambalajıyla satın alıyoruz ve genellikle geri kazandırılabilir nitelikte ambalajlı ürünler tüketiyoruz.

Ambalaj, görevini tamamladığında ortaya ambalaj atığı çıkmaktadır. Nakliyede kolaylık sağlamak için kullanılan ambalajlar, ürün satış noktasına gelip ambalajdan çıkartıldığı zaman görevini tamamlarlar. Bu görevini tamamlamış olan ambalajlar ambalaj atığı sayılmaktadır. Bunlara örnek olarak koliler verilebilir. Benzer bir şekilde alınan ürün tüketildikten sonra da ambalaj görevini tamamlamaktadır. Kısaca ambalaj atığı kullanım ömrü dolmuş tekrar kullanılabilir ambalajlar da dahil satış, dış ve nakliye atığını ifade eder.

Gündelik hayatta kullanılan ürünlerin boş ambalajlarının oluşturduğu ambalaj atıkları, evsel atıklara örnektir. Tüketiciler ve marketler gibi satış noktaları, alış veriş merkezleri vb. ambalaj atığı oluşturdukları için ambalaj atığı üreticisi sayılmaktadır.

Bu atıkları, gıda, temizlik ürünleri ambalajları, süt ve meyve suyu kutuları, cam veya plastik şişeler, konserve, salça, bal veya reçellerin cam kavanozları, teneke ve metal konserve kutuları, alüminyum içecek kutuları vb olarak örneklendirebiliriz. Ambalaj atıklarını geri kazanmak için, çöplerden ayrı biriktirmemiz ve geri dönüşüm kumbaralarına atmamız yeterlidir.

Geri kazanım uygulaması yapan belediyeler, ambalaj atıklarını evlerden, satış noktalarından, okullardan, iş yerlerinden, kısaca ambalaj atığının üretildiği kaynakta, çöpten ayrı olarak toplar. Toplanan ambalaj atıklarını geri kazanım endüstrisine gönderir.

Yukarıda yer alan açıklamaları bir döngü halinde anlatacak olursak. Ambalaj üreticisi firma, marka sahibi için ambalajı üretir, bunun ardından marka sahibi çeşitli satış noktalarında bu ambalajlı ürününü satışa sunar. Tüketici olarak bizler bu ürünleri alır, kullanır, tüketiriz. Tükettiğimiz ürünler ise bozulmamaları, uzun süre dayanabilmeleri, dış etkenlere maruz kalmadan korunabilmeleri için ambalajlı olarak piyasaya sürülür. Bu ürünlerin bazıları kısa sürede tüketilebilirken bazıları çok daha uzun süre kullanılabilir niteliktedir. Şampuanı kullanım ömrü uzun süre olan ürünlere örnek olarak verecek olursak; şampuan rahat bir şekilde saklanabilmesi ve kolay bir biçimde kullanılabilmesi için plastik kap ambalaj içerisinde satılır ve muhafaza edilir. Ürün bittiğinde ise bu kapın da görevi sona ermiş olur. Görevi sona eren ambalajlar, ambalaj atığı halini alır; çöplerden ayrı biriktirilerek geri dönüşüm sistemine katılmalıdır.

Ambalaj atığının oluşup, kaynağından ayrı toplanarak belediye araçlarıyla alınıp oradan endüstri tarafından değerlendirilerek ekonomiye geri kazandırılmasıyla ilgili döngü aşağıda yer alan şemada açıklanmaya çalışılmıştır.

GERİ DÖNÜŞTÜRÜLEBİLEN AMBALAJ TÜRLERİ
Günlük yaşamımızda yoğun olarak kullandığımız ve geri dönüştürülebilir nitelikli ambalaj malzemeleri şunlardır:

PLASTİK AMBALAJLAR:
Plastikler, petrol veya petrol türevlerinden elde edilir. Plastik ambalajların değişik türleri vardır. Bu türlerin başlıcaları PET (Polietilentetraftalat), PVC (Polivilklorür), PP (Polipropilen), PS (Polistren) ve PE (Polietilen)’dir. Bu isimler, ambalajların değişik kimyasal yapılarından kaynaklanmaktadır.

Şimdi hep birlikte bu plastik türlerini tanıyalım:

POLİETİLEN (PE)
Evlerimizde en çok kullandığımız plastik türüdür. Çamaşır suyu, deterjan ve şampuan şişeleri, motor yağı şişeleri, çöp torbaları gibi birçok kullanım alanı vardır.

POLİVİNİLKLORÜR (PVC)
Su ve sıvı deterjanların, bazı kimyasal maddelerin, sağlık ve kozmetik ürünlerinin ambalajlarında kullanılır.

POLİPROPİLEN (PP)
Polipropilenden, deterjan kutularının kapakları, margarin kapları gibi ambalaj malzemeleri üretilir. Ayrıca dayanıklı olması ve geri dönüştürülebilirliği nedeniyle otomotiv sektöründe de önemli bir kullanım alanı bulunmaktadır.

POLİSTREN (PS)
Evlerden kaynaklanan ambalaj atıkları içerisinde en az rastlanan ambalaj türüdür. Yoğurt ve margarin kapaklarında yoğun olarak kullanılmaktadır.

POLİETİLENTETRAFTALAT (PET)
PET genellikle su, meşrubat ve yağ şişelerinin ambalajlanmasında kullanılır. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle kullanım alanı giderek genişlemektedir.

METAL AMBALAJLAR
Metaller, yeryüzünü örten çeşitli minarelerin işlenerek saflaştırılması sonucunda üretilir. Evlerimizde gıda ve içecek ambalajında kullanılan iki tür metal ambalaj malzemesi vardır.

Bunlar teneke ve alüminyumdur. Çelik (tenekeler) mıknatısla çekebilme (Manyetik olma) özelliğine sahiptirler. Günlük hayatımızda sık olarak kullandığımız yağ tenekeleri konserve kutuları ve meşrubat kutuları metal ambalajlara örnek olarak verilebilir.

CAM AMBALAJLAR
Çok geniş kullanım alanına sahip olan cam ambalajlara çoğunlukla su ve meşrubat sanayinde rastlanmaktadır.

Camın hammaddesi silisli kumdur. Gündelik hayatta sıkça kullandığımız cam ambalaj malzemeleri renkli ve renksiz olarak ayırmakla beraber çoğunlukla cam şişe ve kavanoz olarak karşımıza çıkmaktadır.

KAĞIT/ KARTON AMBALAJLAR
Kağıt ve karton en çok kullanılan ambalaj malzemesi türüdür. Değerlendirilebilir nitelikli atıkların yarısından fazlasını kağıt ve karton oluşturmaktadır. Kağıdın hammaddesini “selüloz” adı verilen madde oluşturur. Selüloz son derece kıymetli bir madde olup kaynağı ormanlarımız ve özel yetiştirilen bitki türleridir. Bu nedenle, belki de en kıymetli atık cinsi kağıt ve kartondur.

KOMPOZİTLER (MEŞRUBAT VE İÇECEK KARTONLARI)
Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajlar kompozit ambalajlardır. Süt ve meşrubat kutuları, çorba ambalajları, kahve ambalajları vb. gibi kompozite örnektir. Bu ambalajlar farklı oranlarda kağıt, plastik ve alüminyumdan oluşmaktadır. Bu malzeme sayesinde içecekleri saklama süresi daha uzun olabilmektedir.

AMBALAJ ATIKLARININ GERİ DÖNÜŞÜMÜ
Ülkemizde Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayınlanan “Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” kapsamında cam, metal, kağıt-karton, plastik ve kompozit ambalaj atıklarının, diğer atıklardan ayrı olarak biriktirilmesi ve Belediyeler tarafından toplatılması yasal bir zorunluluktur. Belediyeler tarafından toplatılan ambalaj atıklarının, aynı yönetmelik tarafından lisans verilmiş “Toplama ve Ayırma tesislerinde türlerine göre ayrılması sağlanmaktadır.

Ambalaj atıkları çöpten ayrı olarak torbalarda biriktirilerek toplama günlerinde kapı önlerine çıkarılabilmekte veya geri kazanım konteynerlerine atılabilmektedir. Bu noktalardan Belediye ekiplerince düzenli olarak toplanarak, Lisanslı toplama ayırma tesislerine gelen ambalaj atıkları 13 gruba ayrılarak, preslenmekte ve ilgili geri dönüşüm sanayilerine sevk edilmek için hazır hale getirilmektedir.

Cam, metal, plastik, kompozit ve kağıt-karton gibi değerlendirilebilir ambalaj atıklarının çeşitli fiziksel veya kimyasal işlemlerden geçirilerek yeni bir ürüne veya hammaddeye dönüştürülmesine geri dönüşüm denir.

Toplama ve Ayırma Tesislerinde malzeme cinsine göre 13 gruba ayrılan ambalaj atıkları ve bu atıkların geri dönüşümleri aşağıda detaylandırılmıştır.

PLASTİK AMBALAJ ATIĞI GERİ DÖNÜŞÜMÜ
Plastik ambalaj atıkları, lisanslı toplama ve ayırma tesislerinde PET, PVC, PS, PP ve PE olarak 5 gruba ayrılmaktadır. Daha sonra plastik atıklar kırılarak ilgili geri dönüşüm tesislerine gönderilmektedir. Geri dönüşüm tesislerinde bir dizi fiziksel ve kimyasal işlemlerden geçirildikten sonra çeşitli ürünlere dönüştürülmektedir.

Çoğunlukla su, meşrubat ve yağ şişelerinin ambalajlanmasında kullanılan PET ambalaj atıklarının geri dönüşümünden elde edilen ürün sentetik elyaf ve dolgu malzemesi olarak kullanılır.

Sıvı deterjan ve kimyasal maddelerin ambalajlanmasında kullanılan PVC ambalaj atıklarının geri dönüşümünün sağlanmasıyla pis su boruları ve marleyler üretilir.

Su, deterjan kapakları ve hazır plastik bardaklarda kullanılan PP ambalaj atıklarının geri dönüştürülmesi sonucu, sentetik halı tabanı, plastik oyuncak vb. elde edilir.

Yoğurt/margarin kapları ve beyaz eşyalarda destek malzemesi olarak kullanılan köpüklerin (PS ambalaj atığı) geri dönüşümü sonucu ise yalıtım malzemesi ve mutfak gereçleri elde edilir.

Çamaşır suyu, deterjan, şampuan şişeleri, naylon poşet ve torbalar gibi PE ambalaj atıkları, fiziksel ve kimyasal işlemler sonucu granül hale getirilir. Granül haldeki plastikler daha sonra plastik ürünlerin elde edilmesinde kullanılır.

METAL AMBALAJ ATIĞI GERİ DÖNÜŞÜMÜ
Yağ, meşrubat ve konserve ürünlerinin ambalajlanmasında kullanılan metal ambalajlar, çelik veya alüminyum malzemeden üretilmektedir. Çelik ambalaj atıkları mıknatısla, alüminyum ambalaj atıklarından ayrılabilmekte ve metal ambalaj atıkları büyük ocaklarda eritilerek dökme çelik ve dökme alüminyum elde edilir. Dökme çelik ve dökme alüminyumdan, her türlü metal malzeme tekrar üretilebilir. Örneğin 670 adet alüminyum kutunun geri dönüşümü sonucu 1 adet bisiklet elde edilebilmektedir.

CAM AMBALAJ ATIĞI GERİ DÖNÜŞÜMÜ
Birçok sektörde kullanılmakta olan şişe ve kavanozlar yeşil, bal rengi ve renksiz cam ambalajlar şeklinde 3 gruba ayrılmaktadır. Her gruptaki cam ambalajlar kırılarak yıkanır ve fırına hazır hale getirilir. Fırına hazır cam kırıkları yüksek ısılar uygulanarak eritilerek, tekrar kavanoz ve şişe imalatında hammadde olarak kullanılmaktadır.

KAĞIT / KARTON AMBALAJ ATIĞI GERİ DÖNÜŞÜMÜ
Paketlemede kullanılan ambalaj kağıtları ve kolilerin parçalanarak tekrar kağıt hamuruna katılması sonucu benzer ambalaj kağıdı ve koliler üretilebilmektedir. Geri kazanılabilecek kağıt/karton ambalajlar beyaz kağıt, oluklu mukavva ve kroma karton olarak 3 ayrı gruba ayrılarak ilgili geri dönüşüm sanayilerine gönderilmektedir.

KOMPOZİT AMBALAJ ATIĞI GERİ DÖNÜŞÜMÜ
Süt, meyve suyu ambalajları olan içecek kartonlarının yanı sıra dondurma ve hazır çorba ambalajları da kompozit ambalajlardır. Bu ambalajların özelliği; belli oranlarda farklı ambalaj malzemelerinin elle ayrılamayacak şekilde bir arada kullanılmasından oluşmaktadır. Geri dönüşümleri ile sunta benzeri malzemeden kağıda kadar bir çok farklı ürün elde edilebilmektedir.

GERİ DÖNÜŞÜMÜN YARARLARI NELERDİR?

DOĞAL KAYNAKLARIMIZ KORUNUR
Doğal kaynaklarımız, dünya nüfusunun artması ve tüketim alışkanlıklarının değişmesi nedeni ile her geçen gün azalmaktadır. Bu nedenle malzeme tüketimini azaltmak, değerlendirilebilir nitelikli atıkları geri dönüştürmek sureti ile doğal kaynakların verimli olarak kullanılması gerekmektedir. Ormanlar, su, petrol vb. doğal kaynaklarımızın üretim sürecinde kullanılması sonucu, cam, metal, plastik ve kağıt/karton ambalajlar elde edilmektedir. Piyasaya sürülen ambalajların atık haline geldikten sonra, türlerine göre ayrılıp geri dönüşüm sanayine sevk edilmesi sonucu, geri dönüştürülmüş malzemeler çeşitli ürünlerin üretim aşamasında ikincil hammadde olarak kullanılmaktadır. Böylece doğal kaynaklarımız daha az kullanılarak, doğaya katkı sağlanmış olmaktadır. Örneğin; 1 ton kâğıdın geri dönüşüme katılması sonucu 17 ağacın kesilmesi önlenmektedir. Plastik ambalaj atıklarının geri kazanılması sonucu ise petrolden tasarruf sağlanabilmektedir. Dönüşen her ton cam için, 100 litre petrol tasarrufu sağlanır.

ENERJİ TASARRUFU SAĞLANIR
Geri dönüşüm, malzeme üretiminde endüstriyel işlem sayısını azaltmak suretiyle enerji tasarrufu sağlar. Örneğin; metal içecek kutularının geri dönüşümü işleminde bu metaller direkt olarak eritilerek yeni ürün haline dönüştürüldüğünden, bu metallerin üretimi için kullanılan maden cevheri ve bu cevherin saflaştırılma işlemlerine gerek olmadan üretim gerçekleştirilebilmektedir. Bu şekilde bir alüminyum kutunun geri dönüşümünden, ham maddeden ürün elde etmeye göre, % 95 oranında enerji tasarrufu sağlanabilir. Benzer şekilde katı atıklarda ayrılan kağıdın yeniden işleme sokulması için gerekli olan enerji normal işlemler için gerekli olanın % 50’si kadardır. Ayrıca %45 oranında su tasarrufu sağlanır. Aynı şekilde cam ve plastik atıkların da geri dönüşümünden önemli oranda enerji tasarrufu sağlanabilir.

EKONOMİYE KATKI SAĞLANIR
Geri dönüşüm uzun vadede verimli bir ekonomik yatırımdır. Hammaddenin azalması ve doğal kaynakların hızla tükenmesi sonucunda ekonomik problemler ortaya çıkabilmektedir. Geri dönüşümün bu noktada ekonomi üzerinde olumlu etkileri olabilmektedir. Enerji ve Doğal Kaynakların tüketiminin azaltılması ülke ekonomisi için de büyük önem arz etmektedir. Ayrıca dışarıya bağımlı olduğumuz petrol gibi hammaddelerin tüketiminin azalması sonucu paramız yurtiçinde kalmakta ve ekonomimiz daha iyiye gitmektedir. Geri dönüşüm sonucu oluşan sentetik elyaf gibi ürünlerimizi de yurtdışına satarak ülkemize döviz girişi sağlanmaktadır.

ATIK MİKTARI AZALIR
Geri dönüşümün uygulanması ile çöplere giden atık miktarında azalma sağlanarak. bu atıkların taşınması ve depolanması işlemleri için daha az miktarda alan ve enerji kullanılmış olur. Evsel atıkların yaklaşık yoğunluğu 0,6 kg/m3 iken, ambalaj atıklarının yoğunluğunun yaklaşık 0,3 kg/m3 olduğu görülmektedir. Evsel atıklar için bu azalma ağırlık olarak fazla olmamakla birlikte, hacimsel olarak bakıldığında oldukça önemli bir oran teşkil etmektedir. Yapılan toplama operasyonlarında evsel atıklar yaklaşık %75-80 oranında sıkıştırılabilirken, ambalaj atıklarında bu oranın yaklaşık %25 olduğu tespit edilmiştir. Ambalaj atıklarını geri kazanılması ile daha fazla evsel atık toplama araçlarında toplanabilmekte, bu durumda toplama ve taşıma maliyetlerini düşürmektedir. Depolama sahalarına daha az gideceğinden, çok yüksek maliyetlerle inşa edilen depolama alanları daha uzun sürelerle kullanılabilmektedir.

GELECEK İÇİN YATIRIMDIR
Üzerinde yaşadığımız Dünyanın bize sağlamış olduğu doğal kaynakların verimli bir şekilde kullanılması, gelecek nesillerin de kaynak sıkıntısı çekmemesi için önem arz etmektedir. Biz bu Dünyanın doğal kaynaklarını ne kadar tasarruflu kullanırsak; bizden sonraki nesiller de o kadar az kaynak sıkıntısı çekecek ve gelecek kuşaklar da doğal kaynaklardan yararlanma olanağı bulacaktır. Bunun yanı sıra ülkemizde geri dönüşüm sektörü her geçen gün gelişmektedir. Bu gelişim, yeni tesislerin kurulmasını ve yeni iş imkânlarının oluşmasını sağlayacaktır.

VERİMLİ BİR GERİ DÖNÜŞÜM SİSTEMİ İÇİN NELER YAPABİLİRİZ?
Ülkemizde geri kazanımın büyük bir bölümü sokaklarda yapılmaktadır. Sokak toplayıcıları sağlıksız ortamlarda, çöp konteynerlerini karıştırarak veya çöp poşetlerini yırtarak geri kazanılabilir atıkları ayırmaktadır. Bu atıklar çöple karışmış ve kirlenmiş halde geri dönüşüm sanayine aktarılmaktadır. Bu durumda hem sağlıksız ortamlar nedeniyle sokak toplayıcılarında hastalıklar görülmekte, hem de üretilen hammaddenin kalitesi düşmektedir. Sokak toplayıcılarının yırtmış olduğu poşetler nedeniyle evsel atıklar yollara dağılmakta, hem görüntü kirliliği hem de sağlıksız bir ortam oluşmasına neden olmaktadır.

Sokak toplayıcılarının sağlıksız bir şekilde ambalaj atıklarını çöpten ayırmasını önlemek için, geri kazanılabilir atıklar çöpten (organik atık) ayrı olarak biriktirilip, oluşturulmuş atık toplama noktalarına bırakılmalıdır. Bu atıkların düzenli olarak ve sağlıklı koşullarda toplanarak ayrılması amacıyla Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından ambalaj atıklarının toplanması ve ayrılması konusunda lisans verilmiş atık firmaları bulunmaktadır ve bu firmalarda ayırma elemanları istihdam edilmektedir. Sokak toplayıcılarının bu sisteme entegre edilmesi ve sağlıksız koşulların ortadan kaldırılması planlanmaktadır.

Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği gereğince her türlü ambalaj atığının toplanması belediyelerin yükümlülüğündedir. Bu amaçla ilçe belediyeler ve lisanslı firmalar işbirliği içinde ambalaj atıklarının toplanması ve ayrılması işlemini yürütmektedir. Bu uygulamalar kapsamında çeşitli alanlarda atık toplama noktaları oluşturulmakta ve ambalaj atıkları bu noktalarda bulunan geri kazanım konteynerlerinde biriktirilmektedir. Ayrıca bu atıklar toplama sistemine bağlı olarak geri kazanım torbaları içinde biriktirilerek, kapı önlerine bırakılabilmektedir. Hem geri kazanım konteynerleri hem de poşetler belediyenin toplama ekibi tarafından düzenli olarak toplanmaktadır.

Geri Dönüşüm sisteminin verimli bir şekilde gerçekleşebilmesi için, evsel atıklarımız ile geri kazanılabilir atıklarımızı ayrı ayrı biriktirme alışkanlığının özellikle gençlere kazandırılması gerekmektedir. Gençler bu geri dönüşüm sistemini uygularken, arkadaşlarının ve ailelerinin de bu sisteme dahil olması için uyarı ve yönlendirmelerde bulunmalıdır. Okullarda, caddelerde, işyerlerinde vb. yerlerde geri kazanım kutu ve konteynerlerine atılacak bir ıslak çöp, o konteyner içindeki tüm geri kazanılabilir ambalaj atıklarının geri dönüşümünü olumsuz yönde etkilemektedir. Örneğin, kağıt atıkların ıslanması durumunda geri dönüşüm sistemine dahil olması mümkün olmamaktadır.

(YEŞİLBİLGİ)